Η "αποβολή" της Βιολογίας

Άρθρο στην εφημερίδα «το Βήμα» του κ. Σταμάτη Ν. Αλαχιώτη, καθηγητή Γενετικής, πρώην προέδρου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (22/5/2011).

Όλο και περισσότερο γίνεται αποδεκτό ότι αν ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας της λογικής, ο 20ός ο αιώνας της φαντασίας, ο 21ος είναι ο αιώνας της Βιολογίας, της Βιοϊατρικής, της Βιοτεχνολογίας και μαζί µε τη μικροηλεκτρονική αποτελούν τους πυλώνες της επιστημονοτεχνολογικής προόδου, του σύγχρονου πολιτισμού µας. Από την εποχή που η διδασκαλία της Βιολογίας εστιαζόταν εν πολλοίς σε θέματα, όπως λ.χ. η μάθηση του φασίολου, έχουν περάσει μερικά «έτη φωτός», µε τη ζωή µας να έχει επηρεαστεί ολοκληρωτικά από την πρόοδο αυτή.

Χωρίς όμως τη σημαντική βιολογική γνώση και σκέψη, που πρέπει να καλλιεργείται στην κρίσιμη ηλικία του σχολείου, χωρίς οι μαθητές να έχουν ευαισθητοποιηθεί για τις στοιχειώδεις δυνατότητες των τεκταινομένων στον χώρο της Βιολογίας, δεν θα μπορούν να κατανοήσουν πλήρως τον κόσμο τους, δεν θα είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται τη σημασία των εφαρμογών της νέας γνώσης, δεν θα μπορούν να σχετίζουν το βιολογικό υπόβαθρο της ζωής µε το ανθρωπιστικό, δεν θα έχουν δηλαδή µια ολιστική αντίληψη της ζωής. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο ούτε η πολυπολιτισμικότητα που είναι κανόνας στο ελληνικό σχολείο και την κοινωνία της εποχής µας μπορεί να κατανοηθεί µε δυσάρεστες προεκτάσεις προς ρατσιστικές λ.χ. θεωρήσεις, ούτε η σημαντικότητα της προστασίας του κακοδιαχειριζόμενου περιβάλλοντος μπορεί να γίνει αντιληπτή.

Σε αυτή λοιπόν τη νέα εποχή η κάθε υποβάθμιση του μαθήματος της Βιολογίας στο σχολείο γυρνά πίσω το ρολόι. Γι’ αυτό χρειάζεται µια νέα ματιά στο μερίδιο των μαθημάτων, των φυσικών επιστημών στο σχολικό πρόγραμμα, χωρίς την υποβάθμιση κανενός, αλλά μέσα από µια χρυσή τομή µε την οποία μπορεί να βρεθεί η καλύτερη αξιοποίησή τους. Άλλωστε όταν στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρατηρείται πρόβλημα στην προσέλκυση φοιτητών από τις φυσικές επιστήμες και γίνεται προσπάθεια αναβάθμισής τους, πώς μπορούμε εμείς να σκεφτόμαστε υποβάθμιση του συνδετικού κρίκου τους που είναι η Βιολογία στην οποία τα βιοχημικά και βιοφυσικά φαινόμενα είναι θεμελιώδη; Είναι αυτονόητο ότι κάτι πρέπει να γίνει για να µην πρωτοτυπήσουμε πάλι αρνητικά ως χώρα.

Δεν είναι ο χώρος αυτός ο κατάλληλος για την ανάπτυξη συγκεκριμένων προτάσεων, αλλά ένας αριθμός λ.χ. 5 υποχρεωτικών μαθημάτων είναι από τη φύση του αυθαίρετος. Χωρίς παιδαγωγικό-εκπαιδευτικό προβληματισµό και λύση το όλο σύστημα υποφέρει. Η παιδαγωγική διάσταση π.χ. που αφορά τη σημαντικότητα του μαθήματος της Βιολογίας στο σχολείο έγκειται στη συμβολή της ως σοβαρής παραμέτρου σύνδεσης, όχι µόνο φυσικών και χημικών φαινομένων µε τη ζωή, αλλά και κοινωνικών, ανθρωπιστικών κ.ά. σε µια ολιστική προσφορά και κατάκτηση της γνώσης. Η εκπαιδευτική διάσταση αφορά όχι µόνο τις μεθόδους διδασκαλίας και την επιλογή των περιεχομένων που δεν είναι επίσης του παρόντος, αλλά τον ελάχιστο απαιτούμενο χρόνο διδασκαλίας για να µη μιλάμε για µια αποσπασματική και κατακερματισμένη βιολογική γνώση που σύγχυση θα προκαλεί περισσότερο παρά μάθηση.

Ηχηρό παράδειγμα ένας πτυχιούχος βιολόγος από τις ΗΠΑ, ο οποίος ήρθε να εξεταστεί στη Γενετική στο πλαίσιο αναγνώρισης ισοτιμίας και αντιστοιχίας του πτυχίου του µε το πτυχίο Βιολογίας των ελληνικών πανεπιστημίων. Όταν όμως τον ρωτήσαμε το πιο απλό, αν ήξερε δηλαδή τους νόμους Μέντελ, του πατέρα της Γενετικής, µας αποστόμωσε λέγοντας ότι δεν τους γνωρίζει, διότι δεν είχε επιλέξει το μάθημα της Γενετικής στο Πανεπιστήμιο που είχε φοιτήσει! Ανάλογα θα συμβούν και µε τους μαθητές µας αν το σύστημα επιλογής ορισμένων μαθημάτων οδηγεί στην προσφορά και κατάκτηση κατακερματισμένης γνώσης, η οποία τελικά δεν συνιστά γνώση. Το ερώτημα λοιπόν είναι τι θέλουμε και είναι απλό. Οι έχοντες την ευθύνη μπορούν να βρουν λύσεις προτού «ανακαλύψουμε» πάλι εκ των υστέρων ότι έγινε λάθος.

Όπως γίνεται τόσα χρόνια π.χ. µε το κεφάλαιο της Εξέλιξης, το οποίο, εκτός ενός μικρού εισαγωγικού μέρους του που προστέθηκε πέρυσι, δεν βρίσκεται ολόκληρο στη διδακτέα και εξεταστέα ύλη των πανελλαδικών εξετάσεων, παρά και τις προσωπικές µας προσπάθειες όταν ήμασταν στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Όπως συμβαίνει και µε τη βιοηθική προσέγγιση των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, που προσφέρεται ακροθιγώς, χωρίς να συμβάλλει στη διαμόρφωση των αναγκαίων αξιών και στάσεων των μαθητών ως καταναλωτών-πολιτών για τα μεταλλαγμένα νεοφανή τρόφιμα. Η κατανόηση της ζωής όμως πρέπει να αντανακλά την προσπάθεια απόκτησης της απαραίτητης βιολογικής γνώσης για να καλλιεργηθούν αποτελεσματικότερα και οι ανθρωπιστικές στάσεις και αξίες και συνακόλουθα η ατομική, συλλογική και κοινωνική υπευθυνότητα, απαραίτητη, περισσότερο από ποτέ στην αντιμετώπιση της χαοτικής πορείας που βρίσκεται ο κόσμος µας και ιδιαίτερα η χώρα µας.

Πηγή: Εφημερίδα το ΒΗΜΑ

Επιστολή του Τμήματος Βιολογίας του Α.Π.Θ. στην Υπουργό Παιδείας

Η Γενική Συνέλευση του Τμήματος Βιολογίας του Α.Π.Θ. σε επιστολή της εκφράζει τις αντιρρήσεις της για την υποβάθμιση του μαθήματος της Βιολογίας στο πλαίσιο των αλλαγών του νέου Λυκείου και ζητεί από την Υπουργό να αναθεωρήσει τις απόψεις της για τον σχεδιασμό του προτεινομένου προγράμματος σπουδών.

Μπορείτε να δείτε την επιστολή εδώ.

Επιστολή 7 διακεκριμένων πανεπιστημιακών στην Υπουργό Παιδείας

Κα Α. Διαμαντοπούλου

Υπουργό Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,

Επιτρέψτε μας να εκφράσουμε τη διαφωνία μας σχετικά με το προτεινόμενο σχέδιο διδασκαλίας της Βιολογίας στο Γυμνάσιο και το Λύκειο. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι η Βιολογία μαζί με την Πληροφορική θα διαδραματίσουν πρωτεύοντα ρόλο στις πρώτες δεκαετίες ή και ολόκληρο τον 21ο αιώνα σ’ όλες της ανεπτυγμένες κοινωνίες. Όμως η σημασία της Βιολογίας δεν περιορίζεται στις επαναστατικές εφαρμογές της στους χώρους της υγείας και της παραγωγής τροφής σε συνδυασμό με την διατήρηση της περιβαλλοντικής ισορροπίας του πλανήτη. Το φάσμα της επιστημονικής γνώσης που διατρέχει την σημερινή βιολογία - από τη μοριακή βιολογία μέχρι τις επιστήμες του νου, των βιοκοινωνιών και των οικοσυστημάτων - αποτελεί το πιο ρεαλιστικό και, επομένως, το πιο ισχυρό αντίδοτο στα ρεύματα του φονταμενταλισμού, των φυλετικών διακρίσεων, της ανεξέλεγκτης τεχνοκρατίας και της άκρατης απληστίας που απειλούν τον σύγχρονο κόσμο όσο ποτέ άλλοτε στο παρελθόν.

Εκ της φύσεως της η Βιολογία αποτελεί τον κρίκο μεταξύ των θετικών και ανθρωπιστικών επιστημών που δεν μπορούν να συζευχθούν σ’ ένα γόνιμο και ολοκληρωμένο σύνολο χωρίς αυτήν. Αυτό το σύνολο πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα της παιδείας που μια σύγχρονη κοινωνία φιλοδοξεί να δώσει στους πολίτες της. Κάθε άλλο σχήμα είναι καταδικασμένο να περιστρέφεται γύρω από τον δογματισμό και την προκατάληψη, στο ένα άκρο, ή την κενή και στυγνή τεχνογνωσία στο άλλο. Κάνουμε έκκληση για επανεξέταση της Βιολογίας στο πρόγραμμα του Γυμνασίου και του Λυκείου υπό το πνεύμα όχι μόνο των εφαρμογών της αλλά και της καλλιέργειας μιας υγιούς κοινωνικής συνείδησης. Οι αλλαγές, όπως προτείνονται σήμερα, αποτελούν βήμα προς τα πίσω.

Με πολλή εκτίμηση

  • Γραβάνης Αχιλλέας (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Καθηγητής Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή Παν/μιου Κρήτης Μέλος Συμβουλίου, Αρχή Διασφάλισης Ποιότητας ΑΕΙ (ΑΔΙΠ)

  • Γραμματικάκης Γεώργιος (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Ομότιμος Καθηγητής Παν/μιου Κρήτης π. Πρύτανης Παν/μιου Κρήτης

  • Ζούρος Ελευθέριος (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Ομότιμος Καθηγητής Παν/μιου Κρήτης Αντεπιστέλλον Μέλος Ακαδημίας Αθηνών

  • Καλοκαιρινός Αλέξης (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Αν. Καθηγητής π. Κοσμήτορας Φιλοσοφική Σχολής, Π/μιου Κρήτης

  • Καφάτος Φώτης (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Καθηγητής Imperial College London, UK Επίτιμος Πρόεδρος European Research Council

  • Οικονόμου Ελευθέριος (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Ομότιμος Καθηγητής Παν/μιου Κρήτης π. Πρόεδρος Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας

  • Τραχανάς Στέφανος (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)

Διευθυντής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτη

Επιστολή του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών στην Υπουργό Παιδείας

Το Βιολογικό τμήμα Αθηνών εξέδωσε επιστολή προς την Υπουργό Παιδείας, στην οποία εκφράζει τις αντιρρήσεις του για τον εξοστρακισμό του μαθήματος από το πρόγραμμα του νέου Λυκείου.

Μπορείτε να δείτε την επιστολή εδώ.

Η Βιολογία στα ωρολόγια προγράμματα Ελλάδας, Γαλλίας, Φινλανδίας

Συνοπτική συγκριτική παρουσίαση της θέσης που καταλαμβάνει η βιολογία στο ωρολόγιο και αναλυτικό πρόγραμμα Ελλάδας, Γαλλίας, Φινλανδίας

(απόσπασμα από επιστημονική εργασία μέλους της ΠΕΒ που έχει υποβληθεί για κρίση)

[1] Kaihari-Salminen, K. (2006). Curriculum reform in Finnish basic and general upper secondary education. Finnish National Board of Education. Ανασύρθηκε στις 20/4/2010 από την ιστοσελίδα:

[2] Τα στοιχεία αντλήθηκαν από τις ιστοσελίδες του CNDP (του αντίστοιχου με το δικό μας Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) όπου περιγράφονται οι προβλεπόμενες ώρες των μαθημάτων, αλλά και το Αναλυτικό Πρόγραμμα για να διαπιστωθεί η έκταση που καταλαμβάνει το μάθημα της Βιολογίας μέσα στο «Science de la Vie et de la Terre». Οι ιστοσελίδες που συμβουλευτήκαμε είναι οι ακόλουθες και κάποιες «παράγωγά» τους:

[3] Με βάση το ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ

[4] Με βάση το Αναλυτικό Πρόγραμμα της Φινλανδίας η Γεωγραφία καταλαμβάνει περίπου το 1/3 των ωρών κι έτσι υπολογίστηκε ο συνολικός χρόνος που αφιερώνεται στη Βιολογία καθώς στο πρόγραμμά τους (στο Γυμνάσιο) εμφανίζονται ως Βιολογία και Γεωγραφία. Επίσης, στις ώρες της Βιολογίας υπολογίζονται και οι ώρες της Αγωγής Υγείας που στο ελληνικό Αναλυτικό Πρόγραμμα εντάσσονται κυρίως στο γνωστικό αντικείμενο της Βιολογίας.

Η χαμηλή κατάταξη των Ελλήνων συγκριτικά με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους  στο PISA μήπως τελικά οφείλεται και στις λιγότερες ώρες Βιολογίας; Η χαμηλή κατάταξη σε θέματα που σχετίζονται με βασικές γνώσεις βιολογίας π.χ. για τη βιοτεχνολογία [5] (βλ. διάγραμμα κάτω) δεν πρόκειται να βελτιωθεί παράγοντας γενιές πολιτών που θα έχουν παρακολουθήσει μόλις 5 ώρες βιολογίας. Επιπλέον, όταν 47% των Ελλήνων πιστεύουν πως «τα αντιβιοτικά καταστρέφουν τους ιούς» [6] οποιαδήποτε πολιτική καταπολέμησης της πολυφαρμακίας θα πέφτει στο κενό. Και αυτά είναι μόνο μερικά από τα παραδείγματα που μπορούμε να παραθέσουμε για να γίνει κατανοητή η ανάγκη δημιουργίας πολιτών με τις απαραίτητες βιολογικές γνώσεις για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του 21ου αιώνα. Εάν λοιπόν, θέλουμε να ακολουθήσουμε το Φινλανδικό μοντέλο, το οποίο μάλιστα με θέρμη υποστηρίζει και το Υπουργείο ως εκπαιδευτικό πρότυπο, υπολείπονται από τη B/θμια Εκπ/ση άλλες 5,7 ώρες βιολογίας ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ!

[5] Gaskell  et al. (2006). Europeans and Biotechnology in 2005: Patterns and Trends - Eurobarometer 64.3. Funded by DG Research, European Commission.

[6] Έρευνα από το Ευρωβαρόμετρο (2005)

Θέσεις Εκπαίδευσης

ΠΜΣ: «Γενετική του Ανθρώπου», Τμήμα Ιατρικής, Παν/μιο Θεσσαλίας

Το Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας καλεί τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν υποψηφιότητα για την παρακολούθηση του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ) με τίτλο «Γενετική του Ανθρώπου» για το ακαδ. έτος 2017-18, το οποίο οδηγεί στην απονομή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (ΜΔΕ). Το ΠΜΣ «Γενετική του Ανθρώπου» έχει ως αντικείμενο την παροχή υψηλού...

Θέσεις Εργασίας

Θέση συμβασιούχου συνεργάτη με εμπειρία στη Μοριακή Βιολογία στο ΕΚΕΦΕ "ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ"

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΘΕΣΗ ΣΥΜΒΑΣΙΟΥΧΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΜΕ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΕΚΕΦΕ "ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ" Για την υλοποίηση μελετών στα πλαίσια εσωτερικού ερευνητικού έργου με θέμα "Ταυτοποίηση φυσικών και συνθετικών ενισχυτών και αναστολέων της οσφρητικής και γευστικής λειτουργίας των εντόμων", το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» προτίθεται να προκηρύξει μια...

Επιμορφώσεις

Σεμινάριο: “Suppressor of cytokine signaling 1/SOCS1: a regulator of T lymphocyte homeostasis and activation”

Σεμινάριο στο ΕΙΠαστέρ, Δευτέρα 19 Μαΐου 2017, 13:00, HPI Auditorium 'Suppressor of cytokine signaling 1/SOCS1: a regulator of T lymphocyte homeostasis and activation' Subburaj Ilangumaran, BVSc., Ph.D. Professor, Department of Pediatrics, Immunology Division, Faculty of Medicine and Health Sciences Université de Sherbrooke Sherbrooke, Québec, Canada Δείτε την πρόσκληση.