Οι Πανελλήνιες εξετάσεις επηρεάζουν άμεσα δεκάδες χιλιάδες μαθητές το χρόνο και τις οικογένειες τους. Τα τεκταινόμενα σε αυτές απασχολούν πολύ μεγαλύτερο αριθμό οικογενειών μαθητών μικρότερων τάξεων. Συνεπώς, έχουν και έντονο «πολιτικό» ενδιαφέρον, ενώ λόγω της φροντιστηριακής εκπαίδευσης, στην οποία η χώρα μας κατέχει – μακράν ίσως- τα παγκόσμια σκήπτρα, έχουν και τεράστιο «εμπορικό» νόημα.

Παράλληλα και ως συνέπεια και των προηγούμενων, η υφή και η στόχευση των θεμάτων που τίθενται σε αυτές ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ, ακόμα και από το γυμνάσιο! Πριν σιχτιρίσουμε τους διδάσκοντες καθηγητές των ελληνικών σχολείων, ας αναλογιστούμε: Οι διδάσκοντες είμαστε υπηρέτες των μαθητών μας (προσωπικά είμαι υπερήφανος, ΠΡΟΣΠΑΘΩΝΤΑΣ να υπηρετώ τους μαθητές μου!). Συνεπώς, οι διδάσκοντες στην γ΄ λυκείου απλά οφείλουμε να υπηρετούμε την ανάγκη της συντριπτικής πλειοψηφίας των μαθητών μας που δεν είναι άλλη παρά η εισαγωγή τους στην σχολή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της επιλογής τους. Αναμφίβολα πρόκειται για μια σαφή στρέβλωση της εκπαιδευτικής πράξης, αναμφίβολα δεν αποτελεί το «θέλω» της πλειοψηφίας των διδασκόντων που θα θεράπευαν και την προσωπική τους ανάταση αν μπορούσαν να πράξουν αλλιώς, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα! Να εθελοτυφλούμε και να ωραιοποιούμε την κατάσταση με πλήθος «δέον όπως…» είναι μάλλον και άνοστο και χωρίς νόημα. Ο κάθε εχέφρων γνωρίζει ότι τα πράγματα δεν έπρεπε να είναι έτσι. «Εδώ μας θέλω» για την εξάλειψη αυτής της καταστροφικής στρέβλωσης και προς αυτό η παράθεση αυτού του σημειώματος. Αλλά και οι διδάσκοντες στις μικρότερες τάξεις, εύλογα, στην πίσω πλευρά του μυαλού μας πάντα έχουμε: Μα πως αυτά τα παιδιά θα μπορέσουν ως μαθητές της γ΄ λυκείου να ανταποκριθούν επιτυχώς στις Πανελλήνιες; Είναι δεδομένο ότι ΞΑΦΝΙΚΑ δε μπορούν στη γ΄ λυκείου να εμπεδώσουν - ενστερνιστούν μια άλλη στάση και παρά τα «πιστεύω» και τα «θέλω» μας αναγκαζόμαστε να αλλοιώνουμε και να καθοδηγούμε την εκπαιδευτική πράξη …στον «τελικό στόχο» των μαθητών μας. Συνειδητά ή όχι προσαρμόζουμε τη διδακτική πράξη σε στάσεις και μεθόδους που ούτε μας εκφράζουν, ούτε συνάδουν με το επιστημονικά - παιδαγωγικά σωστό και, βέβαια, απωθεί τα παιδιά, που σε αυξημένο βαθμό έχουν την αυθόρμητη κρίση για το τι τους είναι ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ χρήσιμο, όχι με το στυγνό υπολογιστικό κριτήριο της επαγγελματικής επιτυχίας … ευτυχώς!

Είναι, συνεπώς, ΓΕΓΟΝΟΣ ότι η υφή, η στόχευση και το «υποχρεωτικό» περίγραμμα των θεμάτων των Πανελληνίων Εξετάσεων εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ την εκπαιδευτική πράξη στα αντίστοιχα πεδία (και όχι μόνο) στο ελληνικό λύκειο (ή ακόμα και από το γυμνάσιο). Για παράδειγμα: Ανεξάρτητα από τις μεμονωμένες και …προτεινόμενες δεκαετίες τώρα από τους «ειδικούς» διδακτικές στάσεις, όπως: «εξέταση με ανοιχτό βιβλίο» που κάνει την παπαγαλία κενό γράμμα, συνεργατική -ομαδική εργασία, αξιοποίηση - αξιολόγηση της εργαστηριακής πράξης (σε μια σειρά μαθημάτων), της ανταπόκρισης σε διαδικασίες «βιωματικής μάθησης», της χρήσης του ΠΛΟΥΤΟΥ πηγών από το διαδίκτυο και, εν γένει, τη βιβλιογραφία, με ΠΡΟΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΗ τη βαρύτητα τους στην τελική αξιολόγηση του διδασκόμενου, απλά και σαφέστατα …ξεχνιούνται όταν αναλογιζόμαστε το είδος της εξέτασης, στην οποία θα κληθούν να ανταγωνιστούν οι μαθητές μας… «για την επιτυχία στη ζωή τους», συχνά συνειδητά!

Αβίαστα προκύπτει ότι απαιτείται ΑΜΕΣΗ διαφοροποίηση του πλαισίου και των κριτηρίων που καθορίζουν τα επιλεγόμενα στις Πανελλήνιες Εξετάσεις θέματα. Πριν ακόμα την όποια αλλαγή των προγραμμάτων σπουδών και των τρόπων διδασκαλίας από τη βάση (δημοτικό και γυμνάσιο) που, φυσικά, είναι το θεμελιώδες. Αν το τελευταίο δεν συμπλεύσει με ανάλογη διαφοροποίηση της υφής και της στόχευσης των θεμάτων της διαδικασίας αξιολόγησης των υποψήφιων φοιτητών - σπουδαστών κινδυνεύει να αποσαθρωθεί εν τη γενέσει του!

Για να υποβαθμιστεί η κοινωνική σημασία των όποιων «Πανελληνίων Εξετάσεων» πρέπει να υπάρξουν (απαιτούμενες…) ΡΙΖΙΚΕΣ αλλαγές στο εκπαιδευτικό μας σύστημα και στην κοινωνία. Να υπάρξει αποτελεσματική και με κοινωνική χρηστικότητα «Τεχνική- Επαγγελματική Εκπαίδευση», με ταυτόχρονη ουσιαστική ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ του συνόλου του πληθυσμού, με προϊόν και την ελαχιστοποίηση του κόμπλεξ «το παιδί μου δεν έγινε επιστήμονας»! Αυτά, όμως, απαιτούν και (…αναζητούμενη) πολιτική πυγμή και χρόνο.

Άρα, το άμεσα υλοποιήσιμο προς μια σωστή κατεύθυνση (εκτός από την ΑΝΑΓΚΑΙΑ συνολική αναδιάταξη των προγραμμάτων σπουδών) είναι η άμεση αλλαγή της υφής και της στόχευσης των θεμάτων των όποιων εξετάσεων επιλογής των υποψηφίων φοιτητών- σπουδαστών, εγκαίρως και με σαφήνεια ανακοινωμένων, ώστε να καθοδηγηθεί ανάλογα και η διδακτική πράξη. Με θέματα που θα αναδεικνύουν την ουσιαστική και βαθειά γνώση του κάθε γνωστικού αντικειμένου, που θα εξασφαλίζουν την αξιολόγηση για τα προηγούμενα στο σύνολο της διδακτέας ύλης (άλλο στοιχείο που χρήζει αναθεώρησης), που θα απαιτούν τον κριτικό χειρισμό και θα αναδεικνύουν - εξετάζουν μια γόνιμη διαπραγμάτευση.

Προτάσεις υπάρχουν και το άνοιγμα της συζήτησης για αυτό μπορεί να φέρει στην επιφάνεια και άλλες, αξιοποιώντας και τη διεθνή εμπειρία. Τα επιλεγόμενα θέματα οφείλουν να ακολουθούν τον πλουραλισμό των ερεθισμάτων που ΜΠΟΡΟΥΝ να έχουν (και επιβάλλεται να έχουν μέσω της σχολικής εκπαίδευσης!) οι μαθητές μας. Να είναι, παράλληλα, απλά και σαφή, μη επιδεχόμενα διαφορετικών ερμηνειών. Τέλος πρέπει να εξασφαλίζεται το ενιαίο (και- γενικά- δεκτό) της βαθμολόγησης τους. Η δημιουργία «τραπεζών θεμάτων» κατά μάθημα που θα τεθούν σε «δημόσια διαβούλευση» πριν συγκροτηθούν, μπορεί να συνεισφέρει πολλαπλά.

Από τα προηγούμενα συνάγεται ότι το έλασσον είναι αν τα θέματα που έχουν ΗΔΗ τεθεί είναι σαφή ή όχι, αν αφορούν παραπλήσιες θεματικές με αυτά των «τεστ προσομοίωσης» των φροντιστηρίων, αν καλύπτουν ευρύ φάσμα της ύλης, αν αφορούν βασικά στοιχεία της εξεταζόμενης ύλης και άλλα σχετικά καθόλου χωρίς νόημα, βεβαίως! Αναμφίβολα η εμπεριστατωμένη κριτική των θεμάτων που τίθενται ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ. Από αυτήν εκπηγάζουν συχνά τα συμπεράσματα για τις απαιτούμενες αλλαγές. Κατά καιρούς έχουν τεθεί παντελώς ανάρμοστα (επιεικώς) θέματα που ατυχώς καθορίζουν ακόμα τη διδακτική πράξη. Προσωπικά δεν έτυχε ποτέ να βρεθώ στην Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων με τον όποιο ρόλο, αλλά δεν μπορώ παρά να ΚΑΤΑΝΟΗΣΩ πολλούς από τους συναδέλφους μου που βρέθηκαν σε αυτή τη θέση. Που χρειάστηκε να λειτουργήσουν άκρως αγχωτικά μέσα σε ένα βράδυ, σε ένα προκαθορισμένο- από την πολιτεία- πλαίσιο και με πλήθος περιορισμών που δεν τους ήταν από πριν με σαφήνεια καθορισμένοι. Τα λάθη και οι αστοχίες (σε βάρος των μαθητών και της εκπαιδευτικής διαδικασίας) είναι παραπάνω από πιθανά σε αυτές τις συνθήκες. Φυσικά και το υπάρχον σύστημα επιδέχεται ουσιαστικές βελτιώσεις, δικλείδες ασφαλείας: Π.χ. δεν είναι νοητό, ανάλογα με αλλότριους παράγοντες, τη μια χρονιά τα θέματα να είναι ιδιαιτέρως εύκολα και την επόμενη πολύ πιο δύσκολα. Τη μια χρονιά η παπαγαλία να είναι το κυρίως ζητούμενο και την άλλη να απαιτείται σύνθετη και εξειδικευμένη προσέγγιση κάποιων σημείων της ύλης. Δεν είναι νοητό να μη παρέχονται πληρέστατες και επαρκώς αιτιολογημένες οδηγίες βαθμολόγησης (με το «άλλοθι» της επιστημονικής ελευθερίας και ευθυκρισίας των βαθμολογητών, τους οποίους κανείς και ποτέ δεν εκπαίδευσε για αυτήν την κρίσιμη εργασία… προσφορά, γιατί περί αυτού πρόκειται υπό τις παρούσες συνθήκες). Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί δεν γίνεται δεκτό να είναι δύο -και όχι ένας μόνο- οι «λύτες», όπως επίσης τα κριτήρια επιλογής των εισηγητών των θεμάτων, διαχρονικά.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, το ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟ για τα εκπαιδευτικά μας πράγματα είναι ΑΛΛΟ και συμπυκνώνεται, ίσως, στις προηγούμενες παραγράφους του παρόντος. Ποιος εξάλλου πρώην φοιτητής (στο όποιο επίπεδο) ελληνικού ΑΕΙ ή ΤΕΙ δεν προσαρμόζει το τελικό του διάβασμα «στα θέματα που βάζει» ο κάθε ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΣ καθηγητής στις εξετάσεις; Πρόκειται για πρόβλημα γενικότερο, όπως και η παθογένεια που προκαλείται από την ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΗ νοοτροπία!

Ναι, χρειάζεται τόλμη και σύγκρουση με επιβεβλημένες αντιλήψεις για να αλλάξουν ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ και επωφελώς τα πράγματα. Και αυτό μπορεί και οφείλει να γίνει σφαιρικά και από τη βάση, με επεξεργασία και προσαρμογή πασίγνωστων και ΠΡΟ ΠΟΛΛΟΥ διατυπωμένων (ή και μετρημένης αποτελεσματικότητας «στην εσπερία») μεθόδων. Η πράξη θα δείξει αν η εκφρασμένη διάθεση κοινωνικά επωφελών και ΑΝΑΓΚΑΙΩΝ αλλαγών θα ακολουθηθεί από τα ανάλογα μέτρα ή θα παραμείνει και πάλι ευχολόγιο, ενώ το πρόβλημα θα συνεχίζει να αποσαθρώνει τις ποικίλες και ετερόκλητες προσπάθειες μιας αποτελεσματικής εκπαίδευσης.

Ζοάνος Ανδρέας

Θέσεις Εκπαίδευσης

ΠΜΣ: «Γενετική του Ανθρώπου», Τμήμα Ιατρικής, Παν/μιο Θεσσαλίας

Το Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας καλεί τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν υποψηφιότητα για την παρακολούθηση του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών (ΠΜΣ) με τίτλο «Γενετική του Ανθρώπου» για το ακαδ. έτος 2017-18, το οποίο οδηγεί στην απονομή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (ΜΔΕ). Το ΠΜΣ «Γενετική του Ανθρώπου» έχει ως αντικείμενο την παροχή υψηλού...

Θέσεις Εργασίας

Θέση συμβασιούχου συνεργάτη με εμπειρία στη Μοριακή Βιολογία στο ΕΚΕΦΕ "ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ"

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΘΕΣΗ ΣΥΜΒΑΣΙΟΥΧΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΜΕ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΕΚΕΦΕ "ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ" Για την υλοποίηση μελετών στα πλαίσια εσωτερικού ερευνητικού έργου με θέμα "Ταυτοποίηση φυσικών και συνθετικών ενισχυτών και αναστολέων της οσφρητικής και γευστικής λειτουργίας των εντόμων", το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» προτίθεται να προκηρύξει μια...

Επιμορφώσεις

Σεμινάριο: “Suppressor of cytokine signaling 1/SOCS1: a regulator of T lymphocyte homeostasis and activation”

Σεμινάριο στο ΕΙΠαστέρ, Δευτέρα 19 Μαΐου 2017, 13:00, HPI Auditorium 'Suppressor of cytokine signaling 1/SOCS1: a regulator of T lymphocyte homeostasis and activation' Subburaj Ilangumaran, BVSc., Ph.D. Professor, Department of Pediatrics, Immunology Division, Faculty of Medicine and Health Sciences Université de Sherbrooke Sherbrooke, Québec, Canada Δείτε την πρόσκληση.